AIDS AWARENESS PICTURE GALLERY

Κέντρα Ελέγχου και Αναφοράς AIDS

Χρονολογικά Στοιχεία για την Εξέλιξης της Επιδημίας

Λοίμωξη και Νόσος HIV

 

Θέματα που Ανακύπτουν

Ιατρικά Θέματα

Ένα από τα πιο σημαντικά θέματα που πρέπει να συζητηθούν κατά τη διάρκεια της συμβουλευτικής συνέντευξης πριν ή μετά από την ανακοίνωση ενός θετικού test είναι η φύση της ασθένειας και η γνώση του ατόμου για θέματα σχετικά με τον ιό καθώς και με το Σύνδρομο της Επίκτητης Ανοσολογικής Ανεπάρκειας. Κάποια από τα θέματα που πρέπει να συζητηθούν και να γίνουν κατανοητά στον ασθενή είναι τα εξής:

Μετάδοση: Ο ιός μεταδίδεται με την σεξουαλική επαφή, με την έκθεση σε αίμα ή προϊόντων του αίματος, με την κοινή χρήση μολυσμένων συριγγών (προκειμένου για χρήστες ναρκωτικών ουσιών). Ακόμη, από τη μητέρα στο παιδί κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης ή του τοκετού (Miller & Bor, 1991).

Μόλυνση: Το άτομο θα πρέπει να ενημερωθεί και να κατανοήσει τι ακριβώς σημαίνει μόλυνση από τον HIV (Miller & Bor, 1991).
Περίοδος επώασης: Υπάρχει μια μακριά περίοδος επώασης του ιού από τη στιγμή που κάποιος γίνεται φορέας ως την στιγμή που θα νοσήσει από AIDS. Δεν είναι γνωστό αν όλοι όσοι έχουν μολυνθεί από τον ιό θα νοσήσουν. Επίσης, είναι αβέβαιο πόσος καιρός θα περάσει μέχρι να νοσήσει κάποιος. Αυτό που είναι γνωστό είναι ότι το ποσοστό των ατόμων που έχουν νοσήσει έχει αυξηθεί με την πάροδο του χρόνου (Miller & Bor, 1991).

Ο ιός HIV είναι ρετροϊός: Πράγμα που σημαίνει ότι μπορεί να εισχωρήσει μόνος του στον πυρήνα του κυττάρου. Οι ρετροϊοί είναι γνωστοί ως αργοί ιοί. Πρόκειται για ιούς που προκαλούν ασθένειες με μακρό χρόνο επώασης. Έτσι η λοίμωξη είναι αφανής για πολλά χρόνια.

Ο ιός HIV είναι μολυσματικός: Από τη στιγμή που κάποιος θα μολυνθεί με τον HIV και δεδομένου ότι δεν υπάρχει κάποιο εμβόλιο ή θεραπεία αντιμετώπισης του, ο ιός παραμένει στο σώμα του μολυσμένου ατόμου για πάντα. Πιστεύεται ότι τα άτομα που έχουν εκδηλώσει τη νόσο είναι πιο μολυσματικά από άτομα που απλώς είναι φορείς του ιού (Miller & Bor, 1991).

Η περίοδος παραθύρου: Μετά την μόλυνση από τον ιό ακολουθεί μια περίοδο που κυμαίνεται από 2 έως 12 εβδομάδες -ή ακόμη περισσότερες- πριν τα αντισώματα να μπορούν να ανιχνευτούν. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου -γνωστής ως window period- το άτομο μπορεί να είναι μολυσματικό και να μεταδίδει τον ιό και σε άλλους (Miller & Bor, 1991). Άλλα θέματα για τα οποία πρέπει να ενημερωθεί το άτομο που έχει μολυνθεί από τον HIV είναι τα παρακάτω:

Το τεστ αντισωμάτων HIV: Είναι το τεστ ανίχνευσης των αντισωμάτων του ιού. Δεν είναι τεστ για το AIDS. Δεν μπορεί να δείξει πότε μολύνθηκε το άτομο ή πόσο καιρό υπάρχει η μόλυνση. Τα αντισώματα δεν προστατεύουν τον οργανισμό από το AIDS, αντίθετα δηλώνουν ότι ένα άτομο έχει μολυνθεί από τον HIV.

To ανοσοποιητικό σύστημα: Ο ιός HIV προσβάλλει το ανοσοποιητικό σύστημα. Στο στάδιο 1, στην αρχή της μόλυνσης δηλαδή, ο ασθενής εμφανίζει μολύνσεις οι οποίες καλούνται "ευκαιριακές" οι οποίες μπορεί να είναι οξείες ή χρόνιες και οι οποίες εξασθενούν τον οργανισμό.
Το AIDS: Το AIDS θεωρείται το τελευταίο στάδιο της προσβολής από τον HIV. Κάποια από τα συμπτώματα του AIDS είναι: πρήξιμο των λεμφαδένων, κούραση, δύσπνοια, πυρετός, απώλεια βάρους, διάρροια, δερματικά προβλήματα, νυχτερινή εφίδρωση. Επειδή κάποια από τα παρακάτω συμπτώματα είναι παρόμοια με αυτά του έντονου άγχους και της κατάθλιψης, οι ασθενείς θα πρέπει να ενημερωθούν για κάποια από τα συμπτώματα τα οποία μπορεί να είναι αντίδραση του οργανισμού στην θεραπεία (Miller & Bor, 1991).

Αντιϊκές και άλλες θεραπείες: Ο ασθενής θα πρέπει να ενημερωθεί για γνωστές παρενέργειες της θεραπείας στην οποία θα υποβληθεί.

Εμβόλια: Η δημιουργία εμβολίου εναντίον του HIV φαίνεται πιθανή. Αυτή τη στιγμή δοκιμάζονται πάνω από είκοσι πρότυπα. Εμβόλια τα οποία πιθανώς έχουν δημιουργηθεί δεν είναι ακόμη διαθέσιμα.
Μετάδοση και πρόληψη του AIDS: Κάποια από τα θέματα που πρέπει να συζητηθούν εκτενώς και να διευκρινιστούν είναι οι τρόποι μετάδοσης του ιούς καθώς και οι τρόποι πρόληψης αυτής της μετάδοσης.
Η μετάδοση του ιού με την ερωτική πράξη: Η σεξουαλική μετάδοση είναι σε παγκόσμιο επίπεδο η κύρια πηγή της επιδημίας. Η σεξουαλική μετάδοση του ιού μπορεί να πραγματοποιηθεί όποιο και αν είναι το φύλο του ατόμου και ανεξάρτητα από τον σεξουαλικό του προσανατολισμό.

Προφύλαξη - πρόληψη: Η χρήση προφυλακτικών, εμποδίζει την επαφή μεταξύ των γεννητικών βλεννογόνων και συνεπώς εξαφανίζει τους κινδύνους μετάδοσης, με την προϋπόθεση να χρησιμοποιούνται σωστά και να μην είναι σχισμένο το πλαστικό. Η χρήση σπερματοκτόνων κρεμών, η χρήση διαφράγματος και η αποφυγή επικίνδυνων ερωτικών δραστηριοτήτων -όπως η ερωτική επαφή χωρίς προφυλακτικό- θεωρούνται κάποιοι άλλοι τρόποι προφύλαξης από τον ιό .
Μετάδοση μέσω του αίματος: Η μετάδοση του ιού μέσω του αίματος παίζει σοβαρό ρόλο σε 2 κατηγορίες του πληθυσμού: τους τοξικομανείς και αυτούς που δέχονται μεταγγίσεις αίματος ή παραγώγων αίματος. Ο κίνδυνος, ωστόσο, της μόλυνσης στις περιπτώσεις αυτές έχει μειωθεί σημαντικά - στις αναπτυγμένες τουλάχιστον χώρες. Ο κίνδυνος έκθεσης σε μολυσμένο αίμα αφορά επίσης και στο προσωπικό των ιατρικών εργαστηρίων.

Μετάδοση από μητέρα σε παιδί: Ο ιός HIV μπορεί να μεταδοθεί κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης από τη μητέρα στο έμβρυο. Καθώς κατά την προγεννητική περίοδο η κυκλοφορία του αίματος μητέρας και εμβρύου επικοινωνούν μέσω του πλακούντα, εξηγείται και το γεγονός ότι τα παιδιά των οποίων οι μητέρες είναι φορείς του HIV, είναι και τα ίδια φορείς αντισωμάτων εναντίον του HIV. O πλακούντας όμως φαίνεται πως λειτουργεί σαν φυσικό φίλτρο με αποτέλεσμα το έμβρυο να προσβάλλεται μόνο κατά ένα ποσοστό 15%-20% .
Μητρικός θηλασμός: Ο ιός HIV έχει ανιχνευτεί στο μητρικό γάλα. Δεν είναι εξακριβωμένο όμως πόσο αυξάνει ο κίνδυνος μετάδοσης από τη μητέρα στο παιδί. Πληροφορίες θα πρέπει να δοθούν σχετικά με τα υπέρ και τα κατά του θηλασμού .
Άλλοι τρόποι μετάδοσης: Έχει διαπιστωθεί ότι υπάρχει πιθανότητα μόλυνσης από την είσοδο -μέσω αμυχών του δέρματος- ποσότητας αίματος, εκκριμάτων ή άλλων βιολογικών υγρών φορέων και ασθενών με AIDS (Δαρδαβέσης, 1999).
Τρόποι με τους οποίους δεν μεταδίδεται ο ιός: Ο Σύμβουλος, ο Ιατρός ή γενικότερα το προσωπικό υγείας θα πρέπει να είναι σίγουρος ότι το άτομο έχει κατανοήσει τους τρόπους με τους οποίους ο ιός μεταδίδεται καθώς και αυτούς με τους οποίους δεν μεταδίδεται. Θα πρέπει να γίνει σαφές ότι ο ιός δεν μεταδίδεται: με το να μοιράζεται κανείς με μολυσμένα άτομα κοινούς χώρους όπως τουαλέτες, μπάνια και κουζίνες, με το να φιλάει ή να αγκαλιάζει ένα μολυσμένο άτομο, με το να βρίσκεται σε δημόσιους χώρους με ένα μολυσμένο άτομο, με το να δίνει αίμα (Miller & Bor, 1991).

Προσωπικά Θέματα

Τα περισσότερα από τα άτομα με λοίμωξη ή νόσο HIV, αντιμετωπίζουν προβλήματα που περιστρέφονται γύρω από την αβεβαιότητα και την προσαρμογή. Έχουν προταθεί διάφορα μοντέλα τα οποία προσπαθούν να εξηγήσουν την ψυχική διεργασία που βιώνει το άτομο από τη στιγμή που μαθαίνει ότι πάσχει από μια ασθένεια που θεωρείται ανίατη και σε όλη τη διάρκεια της εξέλιξή της. Ένα από τα δημοφιλέστερα, προτάθηκε από την Kubler - Ross το 1969 (Παπαδάτου, Αναγνωστόπουλος, 1999). Η Kubler - Ross εστίασε την προσοχή της κυρίως σ' αυτούς που πεθαίνουν και όχι σ' αυτούς που διέρχονται τη διαδικασία της θλίψης έπειτα από μια σημαντική απώλεια. Στήριξε τη θεωρία της σε παρατηρήσεις ασθενών που έπασχαν από ανίατες ασθένειες. Σύμφωνα μ' αυτή, τα άτομα που πρόκειται να πεθάνουν περνούν από διάφορα στάδια -τα οποία παρουσιάζουμε παρακάτω- τα οποία περιλαμβάνουν πολλά και συχνά αντιφατικά συναισθήματα.

Στάδιο της άρνησης: Η αρχική αντίδραση κάποιου που πληροφορείται ότι πάσχει από μια απειλητική για τη ζωή ασθένεια ( μετά το σοκ που ίσως προκληθεί) είναι αυτή της άρνησης. Η άρνηση, σ' αυτή την περίπτωση, αποτελεί ένα φυσιολογικό μηχανισμό άμυνας που λειτουργεί προστατευτικά για το άτομο το οποίο αντιλαμβάνεται την πραγματικότητα ως απειλητική. Έτσι λοιπόν αρνείται το γεγονός της αρρώστιας του καθώς και των επιπτώσεων της.

Στάδιο του θυμού: Η άρνηση του ασθενούς αντικαθίσταται από συναισθήματα οργής και θυμού τα οποία προβάλλονται και σε άλλους. Ο θυμός του ασθενούς μπορεί να έχει σαν στόχο το θεό, τη μοίρα ή μπορεί να απευθύνεται σε κάποιο μέλος της οικογένειας ή στο γιατρό. Όταν ο θυμός του ασθενή διοχετεύεται στον ίδιο του τον εαυτό, τότε ο ασθενής βιώνει ενοχές οι οποίες σύμφωνα με τον Doka (Παπαδάτου και Αναγνωστόπουλος, 1999), μπορεί να πάρουν τις εξής μορφές:
α. Το άτομο αισθάνεται ένοχο γιατί το ίδιο, με τον τρόπο ζωής του προκάλεσε την ασθένεια (causation guilt).
β. Το άτομο νιώθει ενοχή ερμηνεύοντας την αρρώστια του ως "τιμωρία" για κάποιες πράξεις του μη ηθικές τις οποίες αξιολογεί αρνητικά (moral guilt).
γ. Νιώθει ενοχές για τις ευκαιρίες που έχασε στη ζωή του και όσα δεν πρόλαβε να ολοκληρώσει. Παράλληλα νιώθει ένοχο επειδή ίσως αποτελεί βάρος για την οικογένειά του (role guilt).

Αυτές οι μορφές ενοχής είναι συνηθισμένες σε άτομα τα όποια μαθαίνουν ότι είναι φορείς της λοίμωξης HIV (Παπαδάτου και Αναγνωστόπουλος, 1999).

Στάδιο της διαπραγμάτευσης: Σ' αυτό το στάδιο το άτομο εύχεται να είχε περισσότερο χρόνο ζωής και κάνει κάποια είδη "συμφωνίας" προσπαθώντας να αναβάλει το αναπόφευκτο. Οι συμφωνίες ή διαπραγματεύσεις αυτές δίνουν στο άτομο την ψευδαίσθηση ότι η αποφυγή ή η επιδίωξη κάποιων πράξεων μπορεί να αλλάξουν την άσχημη εξέλιξη της ασθένειας. Σ' αυτό το στάδιο, οι αμφιθυμικές σχέσεις είναι καλό να επεξεργαστούν τόσο από το ίδιο το άτομο, όσο και από την οικογένεια και (όσο αυτό είναι δυνατόν) να αντικατασταθούν.

Στάδιο της κατάθλιψης: Καθώς το άτομο συνειδητοποιεί το γεγονός του επερχόμενου θανάτου και της απώλειας, βιώνει αισθήματα κατάθλιψης. Σύμφωνα με την Kubler -Ross η κατάθλιψη αυτού του σταδίου μπορεί να είναι:
α. αντιδραστική (όταν σχετίζεται με απώλειες που ο ασθενής βιώνει μέσα στο παρόν καθώς αναλογίζεται πως ήταν στο παρελθόν) ή
β. προπαρασκευαστική - όταν ο ασθενής σκέφτεται τις απώλειες οι οποίες πρόκειται να έλθουν εν' όψει του επικείμενου θανάτου.

Η κατάθλιψη εκδηλώνεται με ποικίλα συμπτώματα όπως θλίψη, απαισιοδοξία, απόγνωση. Οι αντιδράσεις αυτές είναι φυσιολογικές και το άτομο πρέπει να ενθαρρύνεται να εκφράζει τα συναισθήματα του γιατί έτσι έχει μεγαλύτερες πιθανότητες να τα κατανοήσει και να τα αποδεχθεί (Παπαδάτου, Αναγνωστόπουλος, 1999).

Στάδιο της αποδοχής: Έχοντας περάσει απ' όλα τα παραπάνω στάδια, το άτομο συμβιβάζεται με το γεγονός και δέχεται την πραγματικότητα του επικείμενου θανάτου του. Στο στάδιο αυτό ο άρρωστος έχει αποκτήσει εσωτερική γαλήνη και ηρεμία. Έχει συμφιλιωθεί με την ιδέα του θανάτου και νιώθει ψυχολογικά ήρεμος (Παπαδάτου, Αναγνωστόπουλος, 1999). Σύμφωνα με την Kubler-Ross, τα στάδια αυτά δεν διαδέχονται αυστηρά το ένα το άλλο, αλλά μπορεί να συνυπάρχουν ή να εμφανίζονται σε διάφορες φάσεις της ασθένειας. Οι ατομικές διαφορές και η προσωπικότητα του ασθενούς παίζουν σημαντικό ρόλο στον τρόπο που θα βιώσει και θα αντιμετωπίσει κάποιος μια τέτοια κατάσταση, γενεσιουργό άγχους.

Η μόλυνση από τον HIV ταυτίζεται με την έναρξη του πρώτου σταδίου της ασθένειας ενώ υπάρχει μια λανθάνουσα περίοδος, το μεσοδιάστημα, έως ότου να εμφανισθούν τα συμπτώματα με την οποία εκδηλώνεται. Το AIDS θεωρείται ως το τελευταίο από τα τρία στάδια της νόσου. Η λανθάνουσα αυτή περίοδος, η οποία μπορεί να διαρκέσει αρκετά χρόνια, κάνει την περίπτωση των μολυσμένων από τον HIV ατόμων ιδιαίτερη, από την άποψη ότι πάσχουν από μια ασθένεια μη ιάσιμη ακόμη και χρόνια.

Η χρόνια φάση μιας ασθένεια μπορεί να ορισθεί ως μια περίοδος που ξεκινά από τη στιγμή της διάγνωσης της ασθένειας και εκτείνεται ως την τελική έκβαση της ασθένειας είτε αυτή είναι η ίαση είτε ο θάνατος του ατόμου (Παπαδάτου, Αναγνωστόπουλος, 1999). Η χρόνια αυτή φάση είναι αρκετά δύσκολη περίοδος για τα άτομα με λοίμωξη HIV, κυρίως επειδή η έκβαση της νόσου είναι αβέβαιη. Το επακόλουθο είναι να συνοδεύεται από χρόνιο άγχος.

Τα θέματα που ανακύπτουν από τη διάγνωση μιας ασθένειας όπως η λοίμωξη HIV είναι πολλά. Στην συνέχεια θα περιγραφούν τα πιο σημαντικά απ' αυτά, τα οποία αποτελούν και τα κύρια θέματα τα οποία θα πρέπει να διαπραγματευτεί ο Σύμβουλος με τον ασθενή κατά τη διάρκεια της συμβουλευτικής παρέμβασης.

Ο Σύμβουλος ή το προσωπικό υγείας θα πρέπει να συζητήσει με τον ασθενή κάποια προσωπικά θέματα που είναι πιθανόν να ανακύψουν από την ΗIV λοίμωξη και νόσο. Τα θέματα αυτά απαιτούν ιδιαίτερο χειρισμό ( (στο θέμα αυτό επανερχόμαστε παρακάτω) και προκύπτουν κυρίως από την αίσθηση της αβεβαιότητας καθώς και από άγχος και ανησυχία.
Η αβεβαιότητα μπορεί να σχετίζεται με τα παρακάτω θέματα:
α. το αν θα αναπτύξει τη νόσο HIV (φόβοι για την ασθένεια, τον πόνο, τον θάνατο),
β. το αν οι φίλοι του και η οικογένεια του θα τον απορρίψουν ή θα τον στηρίξει συναισθηματικά και ψυχολογικά,
γ. το αν η θεραπεία στην οποία θα υποβληθεί θα βοηθήσει ή όχι,
δ. την πορεία της ασθένειας,
ε. την έλλειψη πλήρους κατανόησης με την λοίμωξη HIV και νόσο.

Η ανησυχία και το άγχος μπορεί να σχετίζονται με:
α. την πρόγνωση της ασθένειας,
β. τις οικογενειακές συγκρούσεις,
γ. τα προβλήματα με τους φίλους,
δ. τα προβλήματα στη δουλειά,
ε. τα οικονομικά προβλήματα,
στ.
τα προβλήματα στέγης.

Θέματα Εαυτοεικόνας: Τα ορατά αποτελέσματα της νόσου μπορεί να προσθέτουν φόβους σχετικά με τον στιγματισμό ή την απόρριψη του ατόμου από το κοινωνικό περιβάλλον. Σ' αυτά περιλαμβάνονται η υπερβολική αδυναμία, οι δερματικές βλάβες (αλλοιώσεις) όπως η αγγειοσαρκωμάτωση (Kaposi's sarcoma) κ.α. Θα πρέπει να βρεθούν και να συζητηθούν τρόποι για να αντεπεξέλθει το άτομο στην ασθένεια του τόσο φυσικά όσο και συναισθηματικά. Θα πρέπει επίσης να προταθούν στο άτομο τρόποι οι οποίοι θα το βοηθήσουν να αισθανθεί καλύτερα με το σώμα του. Μπορεί για παράδειγμα να γίνουν προτάσεις για χρήση καλλυντικών ή ρούχων που θα καλύπτουν την υπερβολική αδυναμία του ατόμου.

To Θέμα της Αυτοκτονίας: Τα άτομα με λοίμωξη HIV είναι πολύ πιθανό να σκέπτονται την αυτοκτονία και σε κάποιες περιπτώσεις να αποπειρώνται να την πραγματοποιήσουν. Η έκφραση τέτοιων σκέψεων πρέπει πάντα να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη και να συζητιέται με τον ασθενή. Όπου χρειάζεται πρέπει να γίνεται παραπομπή σε ψυχολόγο ή ψυχίατρο. Σύμφωνα με τους Miller & Bor (1991), ορισμένοι παράγοντες που προκαλούν αυτές τις σκέψεις στο άτομο είναι:
α. η γνώση μιας ανίατης και θανατηφόρας ασθένειας,
β. η προσπάθεια να μην γίνει βάρος στους άλλους,
γ. ο φόβος της ασθένειας, του πόνου και του θανάτου,
δ. η προσπάθεια να προκαλέσει την προσοχή των άλλων,
ε. η προσπάθεια να ελέγξει μια ασθένεια η οποία μπορεί να τον ελέγξει ολοκληρωτικά,
στ. το άγχος που προκύπτει απ' όλα τα παραπάνω,
ζ. θρησκευτικές ή άλλου είδους πεποιθήσεις.

Μερικά άτομα έχουν δυνατά θρησκευτικά πιστεύω τα οποία μπορεί να επηρεάσουν την αντίληψη τους σχετικά με:
α. την σεξουαλική συμπεριφορά,
β. την ασθένεια και τη θεραπεία,
γ. το θάνατο,
δ. τη ζωή μετά το θάνατο,
ε. την αυτοκτονία.