AIDS AWARENESS PICTURE GALLERY

Κέντρα Ελέγχου και Αναφοράς AIDS

Χρονολογικά Στοιχεία για την Εξέλιξης της Επιδημίας

Συμβουλευτική για Λοίμωξη και Νόσο HIV

 

Μεθοδολογία Συμβουλευτικής Παρέμβασης για HIV

Έννοια, Περιεχόμενο και Σημασία της Συμβουλευτικής

Έννοια

Είναι αρκετά δύσκολο να δοθεί ένας σαφής και πλήρης ορισμός της Συμβουλευτικής Ψυχολογίας ως επιστήμης αλλά και της Συμβουλευτικής ως διαδικασίας. Η Αμερικανική Ψυχολογική Εταιρία (American Psychological Association) όρισε τη Συμβουλευτική Ψυχολογία ως "την ειδικότητα σύμφωνα με την οποία ο Σύμβουλος-Ψυχολόγος βοηθά το συμβουλευόμενο να βελτιώσει την προσωπική του κατάσταση, να ανακουφιστεί από τη λύπη και τη στενοχώρια, να επιλύσει τις κρίσιμες καταστάσεις που αντιμετωπίζει, να αναπτύξει την ικανότητα επίλυσης των προβλημάτων του και να μπορεί να παίρνει μόνος του αποφάσεις. Επίσης, υποστηρίζει την ψυχολογική ανάπτυξη και εξέλιξη του συμβουλευόμενου, βοηθώντας τον να κάνει καλύτερη χρήση των αποθεμάτων και των ικανοτήτων που διαθέτει ή δείχνοντάς του το δρόμο για την ανάπτυξη νέων μεθόδων που θα τον διευκολύνουν να βοηθήσει μόνος του τον εαυτό του.

Ο Συμβουλευτικός Ψυχολόγος, για να πλησιάσει τον συμβουλευόμενο, χρησιμοποιεί συστηματικές προσεγγίσεις που στηρίζονται στην έρευνα, ώστε να βοηθήσει τον εαυτό του, αλλά και τον συμβουλευόμενο να κατανοήσει πληρέστερα τα προβλήματά του και να αναπτύξει πιθανούς τρόπους επίλυσής τους. Τα προβλήματα που οδηγούν έναν άνθρωπο να ζητήσει τη βοήθεια του Συμβουλευτικού Ψυχολόγου, ξεπηδούν από περιβαλλοντικές επιδράσεις και επιρροές ή από εσωτερικές συγκρούσεις και μπορεί να είναι επαγγελματικά, εκπαιδευτικά, συναισθηματικά, κοινωνικά, εξελικτικά ή προβλήματα υγείας" (Μαλικιώση - Λοΐζου, 1999).

Ο Δημητρόπουλος (1999), ορίζει τη Συμβουλευτική σε σχέση με τη λειτουργία και τη μορφή της ως "τη διαδικασία εκείνη κατά την οποία είτε κατά τρόπο ατομικό είτε κατά τρόπο ομαδικό, ένας ειδικός που υπό ορισμένες προϋποθέσεις λέγεται Σύμβουλος, συνεξετάζει με ένα άτομο (ή κάποια άτομα) θέματα ή προβλήματα που απασχολούν το άτομο (ή τα άτομα) και διευκολύνει τη λύση τους" (σελ. 21). Σε σχέση με τον επιστημονικό χαρακτήρα της Συμβουλευτικής στην ίδια πηγή συναντάμε: "Η Συμβουλευτική είναι ένα ξεχωριστό γνωστικό Αντικείμενο μια ξεχωριστή επιστημονική περιοχή. Αποδίδεται, λοιπόν, με τον όρο "Συμβουλευτική" και το επιστημονικό περιεχόμενο αυτού του χώρου, ως θεωρία και ως εφαρμογή χρηστική εφαρμογή". Σε σχέση με το σκοπό της, ο ίδιος συγγραφέας, ορίζει τη Συμβουλευτική ως "μία μέθοδο προσέγγισης και παρέμβαση βοήθειας, ένα μέσο για εξασφάλιση αυτής της βοήθειας, προς το άτομο που αντιμετωπίζει ή προσπαθεί να προλάβει κάποιο πρόβλημα".

Η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας έχει υπογραμμίσει τη σημασία της Συμβουλευτικής σε σχέση με το τεστ ανίχνευσης αντισωμάτων στον HIV. Ανεξάρτητα από το χώρο όπου πραγματοποιείται το τεστ, η Συμβουλευτική μπορεί να βοηθήσει τους ασθενείς να προσαρμοστούν στη νέα κατάσταση της υγείας τους, να προετοιμαστούν για μια διάγνωση με πιθανά άσχημα νέα, καθώς και να εκπαιδευτούν σε θέματα πρόληψης της νόσου.

Η Συμβουλευτική μπορεί ακόμη να οριστεί ως ένας δημιουργικός παραγωγικός διάλογος ανάμεσα σ' αυτόν που την παρέχει και τον ενδιαφερόμενο. Όσον αφορά στη λοίμωξη και νόσο HIV, η Συμβουλευτική έχει ως στόχο, μεταξύ άλλων, την πληροφόρηση για τις επιπτώσεις από τη λοίμωξη και την ψυχολογική υποστήριξη των φορέων και ασθενών με λοίμωξη HIV.

Ο Σύμβουλος ατόμων με λοίμωξη ή νόσο HIV, είναι συχνά ο διαμεσολαβητής ανάμεσα σε ασθενείς, εραστές, μέλη οικογενειών και του νοσηλευτικού προσωπικού. Κατά τη διάρκεια της συμβουλευτικής διαδικασίας όλα τα προβλήματα που ανακύπτουν εξ αιτίας της λοίμωξης αναγνωρίζονται και στη συνέχεια μελετάται η καλύτερη δυνατή αντιμετώπισή τους (Miller & Bor, 1991).

Σημασία

Η λοίμωξη HIV είναι απειλητική για την ανθρώπινη ζωή. Ταυτόχρονα, οι επιπτώσεις της, όπως σκιαγραφήθηκαν παραπάνω είναι τεράστιες. Εξαιτίας της λοίμωξης ανακύπτουν θέματα τα οποία ενδεχομένως προξενούν οδύνη, φόβο και αίσθημα απειλής στον ασθενή και το ανθρώπινο δυναμικό που απασχολείται σε εργασίες κατά τις οποίες έρχεται σε επαφή με διάφορες διαστάσεις της νόσου. Η Συμβουλευτική στην περίπτωση της λοίμωξης και νόσου HIV είναι αναγκαία για τους παρακάτω λόγους:

Δεν υπάρχει θεραπεία. Οι άνθρωποι που έχουν προσβληθεί από τον HIV, είναι πιθανό να αναζητούν ευκαιρίες να συζητήσουν με κάποιον θέματα όπως: πώς να ζήσουν με μια απειλητική για τη ζωή ασθένεια ή πώς να αντιμετωπίσουν την προοπτική του θανάτου.

Η λοίμωξη HIV είναι, σχεδόν πάντοτε, μοιραία. Οι ασθενείς, οι σύντροφοί τους και οι συγγενείς τους έρχονται αντιμέτωποι με μια χρόνια και σε κάποιες περιπτώσεις οξεία και θανατηφόρα ασθένεια. Στο πλαίσιο αυτής της ασθένειας είναι υποχρεωμένοι να ρυθμίσουν διάφορα θέματα που ανακύπτουν. Τα θέματα αυτά μπορεί να είναι πρακτικά ή ψυχολογικά και κυμαίνονται από θέματα νοικοκυριού και οικονομικών μέχρι την παρακολούθηση της επικαιρότητας για την εξέλιξη των θεραπειών.

Ο ιός HIV είναι μεταδοτικός. Οι άνθρωποι που έχουν προσβληθεί θα παραμείνουν προσβεβλημένοι και θα μπορούν να μεταδώσουν τον ιό, σε όλη τους τη ζωή. Καθώς δεν έχει ανακαλυφθεί ακόμη θεραπεία για τη λοίμωξη και νόσο HIV, η πληροφόρηση σχετικά με την πρόληψη και τη μετάδοση είναι ένα πολύ σημαντικό κομμάτι της Συμβουλευτικής. Οι ασθενείς πρέπει να καταλάβουν ότι έχει μεγάλη σημασία αφ' ενός να μη μεταδώσουν τον ιό και αφ' ετέρου να προστατεύσουν τον οργανισμό τους από άλλες λοιμώξεις και σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα.

Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος για τα νεαρά άτομα. Η υγεία και η μακροζωία, παραδοσιακά θεωρούνταν χαρακτηριστικά της νεότητας. Μέχρι την εμφάνιση της λοίμωξης HIV, οι νέοι δεν υπήρξαν ποτέ το κέντρο του ενδιαφέροντος στον τομέα της υγείας. Με την εμφάνιση της Λοίμωξης HIV, παρουσιάστηκε η ανάγκη εξεύρεσης τρόπων προσέγγισης των νέων ανθρώπων. Αυτό αποτελεί μια πρόκληση, ιδιαίτερα για τους ανθρώπους εκείνους που αισθάνονται άβολα όταν συζητούν για θέματα σεξουαλικότητας ή σεξ. Επίσης πρέπει να σκεφτούμε ότι η διάγνωση της λοίμωξης HIV μπορεί να σημάνει για το άτομο απώλεια της σωματικής, ψυχολογικής και κοινωνικής ανεξαρτησίας του. Το γεγονός αυτό είναι επώδυνο για το άτομο σε όλες της ηλικίες, με τη διαφορά ότι τα κοινωνικά στερεότυπα είναι τέτοια που καθιστούν τα μεγαλύτερης ηλικίας άτομα πιο καλά προετοιμασμένα (τουλάχιστον θεωρητικά) για τη σταδιακή έκπτωση των σωματικών λειτουργιών.

Η αβεβαιότητα και η ελλιπής γνώση προξενούν φόβο. Είναι γεγονός ότι η λοίμωξη HIV μπορεί να παραμείνει ασυμπτωματική για πολλά χρόνια και υπάρχει αβεβαιότητα σχετικά με το πότε ένα άτομο μπορεί να αναπτύξει τη νόσο. Η βάση του φόβου μπορεί να είναι εύλογη ή παράλογη.

Η πληροφόρηση είναι συγκεχυμένη. Οι ασθενείς μπορεί να πληροφορούνται από διαφορετικές πηγές και να συλλέγουν πληροφορίες πολύ διαφορετικές μεταξύ τους, ακόμα και αντικρουόμενες. Η Συμβουλευτική μπορεί να βοηθήσει τους ενδιαφερομένους να αξιολογήσουν τις πληροφορίες και να τις αξιοποιήσουν ώστε να καταλήξουν σε κάποια συμπεράσματα. Ακόμη και η καλή διαχείριση των ψυχολογικών θεμάτων που προκύπτουν από τη λοίμωξη HIV μπορεί να ελλοχεύει προβλήματα. Εάν οι δυσκολίες εντοπισθούν έγκαιρα, ο Σύμβουλος έχει το περιθώριο να κάνει σχεδιασμό, σε συνεργασία με τον Συμβουλευόμενο, για την υπέρβαση μιας κρίσης ή ακόμα και να προβεί σε παραπομπή του Συμβουλευόμενου σε κάποιον ειδικό, εάν το κρίνει αναγκαίο. Φυσικά, αυτό αντιστοιχεί σε εξοικονόμηση χρόνου αλλά και οικονομικών πόρων. Η παροχή έγκαιρης, κατάλληλης και επαρκούς υποστήριξης μπορεί να βοηθήσει ώστε κάποιες ψυχιατρικές διαταραχές (ή επεισόδια) να αποφευχθούν.

Ο συντονισμός είναι απαραίτητος. Η νόσος HIV επηρεάζει διαφορετικά συστήματα του ανθρώπινου οργανισμού καθώς και διαφορετικούς τομείς της ζωής. Ως αποτέλεσμα του γεγονότος αυτού, ο ασθενής συναντά διαφόρους ειδικούς που αντιμετωπίζουν τα θέματα που προκύπτουν. Μπορεί έτσι να παρουσιαστούν προβλήματα στη διαχείριση των θεμάτων αυτών και ο ασθενής να αισθανθεί σύγχυση. Ο συντονισμός των ενεργειών των ειδικών που φροντίζουν τον ασθενή είναι απολύτως αναγκαίος.

Αρχές της Άσκησης της Συμβουλευτικής

Η άσκηση της Συμβουλευτικής από τους λειτουργούς της πρέπει οπωσδήποτε να διέπεται από ένα σύνολο αρχών και κανόνων που συνιστούν έναν κώδικα δεοντολογίας. Η ύπαρξη ενός κώδικα δεοντολογίας της Συμβουλευτικής εξυπηρετεί τόσο την ανάγκη περιφρούρησης του Συμβούλου από δύσκολες καταστάσεις κατά την άσκηση του επαγγέλματός του, όσο και την ανάγκη περιφρούρησης του ατόμου από τυχόν ατυχείς πρακτικές εκ μέρους του Συμβούλου (Δημητρόπουλος, 1999).

Μια βασική αρχή που διέπει τη Συμβουλευτική είναι ότι αυτή δεν είναι δυνατόν να πραγματοποιηθεί χωρίς τη συγκατάθεση του συμβουλευόμενου ατόμου. Η συμβουλευτική σχέση δεν επιβάλλεται στο συμβουλευόμενο. Επίσης, ο Σύμβουλος θα πρέπει να πάντοτε να εξασφαλίζει τη συγκατάθεση του άμεσα ενδιαφερομένου ατόμου όταν πρόκειται να ενημερώσει το σύντροφό του. Η εχεμύθεια και η εμπιστευτικότητα αποτελούν βασικές αρχές της Συμβουλευτικής ανεξάρτητα από τη μέθοδο ή την προσέγγιση που ακολουθείται. Οι αρχές που πρέπει να διέπουν τη διαδικασία της ατομικής συμβουλευτικής συνέντευξης στην περίπτωση της λοίμωξης και νόσου HIV συζητιούνται αναλυτικά.

Η απερίσκεπτη προδοσία της εμπιστοσύνης ενός ατόμου μπορεί να έχει πολύ σοβαρές συνέπειες. Στην περίπτωση της λοίμωξης και νόσου HIV, το ιατρικό νοσηλευτικό και υποστηρικτικό προσωπικό, πρέπει να σέβεται την εμπιστευτικότητα οποιασδήποτε πληροφορίας προκύπτει κατά τη διάρκεια τόσο της εξέτασης για HIV, όσο και της Συμβουλευτικής. Εάν γίνει παραπομπή του ατόμου σε κάποιο χώρο για περισσότερες εξετάσεις, θα πρέπει να εξασφαλίζεται η εμπιστευτικότητα και σε αυτόν το χώρο. Το άτομο πρέπει να ενημερώνεται σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο τα αποτελέσματα της εξέτασής του για HIV αρχειοθετούνται και φυλάσσονται και σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο διατηρείται η εμπιστευτικότητα από το προσωπικό. Είναι αυτονόητο ότι στην περίπτωση της Συμβουλευτικής για τη λοίμωξη και νόσο HIV, η έννοια των αρχών της Συμβουλευτικής είναι άρρηκτα συνδεδεμένη και με την έννοια του ιατρικού απορρήτου. Στο θέμα του ιατρικού απορρήτου αναφερόμαστε αναλυτικότερα στην ενότητα Διαστάσεις και Επιπτώσεις όπου εξετάζουμε τις ηθικές διαστάσεις της λοίμωξης και νόσου HIV.

Βασικές αρχές της Συμβουλευτικής αποτελούν η ισότητα και η αμοιβαιότητα μεταξύ Συμβούλου και πελάτη. Επίσης, η αποδοχή του ατόμου καθώς και ο σεβασμός της προσωπικότητας του από το Σύμβουλο (Δημητρόπουλος, 1999). Είναι λοιπόν φανερό πως οι αρχές της Συμβουλευτικής είναι αλληλένδετες με τις Αξίες του Συμβούλου.