AIDS AWARENESS PICTURE GALLERY

Κέντρα Ελέγχου και Αναφοράς AIDS

Χρονολογικά Στοιχεία για την Εξέλιξης της Επιδημίας

Συμβουλευτική για Λοίμωξη και Νόσο HIV

 

Η Συμβουλευτική Παρέμβαση Αναλυτικά

Φορείς

Με τον όρο "φορείς" εννοούμε τόσο το πλαίσιο μέσα στο οποίο πραγματοποιείται η συμβουλευτική σχέση, όσο και τα πρόσωπα που αναλαμβάνουν το συμβουλευτικό ρόλο. Το "πλαίσιο" αναφέρεται στο χώρο, όπου πραγματοποιείται η παρέμβαση και στο περιβάλλον γενικότερα, στις συνθήκες και προϋποθέσεις, στο κλίμα και την περιρρέουσα ατμόσφαιρα κτλ. (Δημητρόπουλος, 1999). Στην Ελλάδα, ο επίσημος φορέας για ό,τι αφορά στην λοίμωξη και νόσο HIV είναι το ΚΕΕΛ (Κέντρο Ελέγχου Ειδικών Λοιμώξεων) που ανήκει στο Υπουργείο Υγείας.

Υπηρεσίες

Οι υπηρεσίες που αναλαμβάνουν την εφαρμογή προγραμμάτων Συμβουλευτικής μπορούν να δραστηριοποιούνται είτε στον ιδιωτικό, είτε στο δημόσιο τομέα. Στη χώρα μας, συμβουλευτική υποστήριξη παρέχουν σε οροθετικά άτομα οι εξής υπηρεσίες: ο Συμβουλευτικός Σταθμός για το AIDS, που λειτουργεί από το Σεπτέμβριο του 1992, στο νοσοκομείο Α. Συγγρός και η Τηλεφωνική Γραμμή, που λειτουργεί εργάσιμες ημέρες από τις 8:00 μέχρι τις 23:00. Το ΚΕΕΛ διαθέτει επίσης Γραφείο Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης, ενώ στη Θεσσαλονίκη υπάρχει πρόβλεψη, στο νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ, να συνεργάζονται Ψυχολόγοι με τη μονάδα ειδικών λοιμώξεων. Οι υπηρεσίες που δραστηριοποιούνται στη χώρα μας σχετικά με την αντιμετώπιση της λοίμωξης και νόσου HIV (Εθνικά Κέντρα Ελέγχου και Αναφοράς AIDS, Μονάδες Ελέγχου Ειδικών Λοιμώξεων Νοσοκομείων, Ειδικές Υπηρεσίες και Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις) παρουσιάζονται στο Παράρτημα της εργασίας μας. Κάποιες από αυτές προσφέρουν και υπηρεσίες ψυχολογικής υποστήριξης.

Λειτουργοί

Ποιοι Πρέπει να Είναι

Η Συμβουλευτική μπορεί να είναι η κατεξοχήν απασχόληση κάποιου ειδικού. Μπορεί όμως να είναι μέρος του επικουρικού ρόλου οποιουδήποτε επαγγελματία υπηρεσιών υγείας. Στο έργο Δημητρόπουλος (1999) συναντήσαμε την έννοια των "επικουρικών" και "περιστασιακών" λειτουργών. Πρόκειται για "μη επαγγελματίες" που χρησιμοποιούνται σε διάφορους χώρους, με διάφορους ρόλους και για διάφορους σκοπούς, όπως για παράδειγμα, στην περίπτωση χρήσης νοσηλευτικού προσωπικού στις υπηρεσίες Υγείας για σκοπούς συμβουλευτικούς. Η επιλογή και εκπαίδευση των "βοηθητικών λειτουργών" που ονομάζονται και "παρασυμβουλευτικό προσωπικό" θα πρέπει να γίνεται με τον ίδιο τρόπο που γίνεται και για τους επαγγελματίες Συμβούλους, τηρουμένων πάντοτε των αναλογιών. Οι δεξιότητες και οι γνώσεις που σχετίζονται με τη Συμβουλευτική για τη λοίμωξη HIV και νόσο μπορεί και πρέπει να περιλαμβάνονται στα καθήκοντα των διαφόρων επαγγελματιών. Αμέσως παρακάτω αναφέρουμε τους επαγγελματίες αυτούς.

Στο χώρο του νοσοκομείου:
α. Γιατροί
β. Νοσοκόμοι
γ. Ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό, γενικότερα
δ. Φυσιοθεραπευτές
ε. Εργοθεραπευτές
στ. Κοινωνικοί λειτουργοί
ζ. Ψυχοθεραπευτές
η. Θεραπευτές οικογένειας
θ. Ψυχολόγοι
ι. Νοσοκομειακοί ιερείς.

Υπάρχουν όμως και άλλοι επαγγελματίες, οι οποίοι, έρχονται κατά την άσκηση του επαγγέλματός τους σε επαφή με άτομα που είναι προσβεβλημένα από τον HIV. Πιστεύουμε, ότι και αυτοί οφείλουν να κατέχουν στοιχειώδεις γνώσεις Συμβουλευτικής, έτσι ώστε μαζί με τις δεξιότητες που απαιτεί το επάγγελμά τους, να κατέχουν και δεξιότητες και ικανότητες επικοινωνίας. Είναι αλήθεια ότι υπάρχουν πρακτικοί περιορισμοί που δεν μπορούν να επιτρέψουν την παροχή συμβουλευτικής εκπαίδευσης σε όλους αυτούς τους επαγγελματίες. Η κατοχή όμως των στοιχειωδών δεξιοτήτων και ικανοτήτων επικοινωνίας είναι αναγκαία. Οι πιο απαραίτητες από αυτές είναι η ικανότητες που αφορούν στην ακρόαση και στον τρόπο ομιλίας.

Οι ειδικότητες στις οποίες αναφερόμαστε είναι:
α. Άτομα που πραγματοποιούν αιμοληψίες
β. Ακτινολόγοι
γ. Τηλεφωνητές
δ. Θυρωροί
ε. Υπάλληλοι υποδοχής
στ. Οικιακοί βοηθοί.

Στον ευρύτερο χώρο της κοινότητας:
α. Αποκλειστικοί νοσοκόμοι
β. Επισκέπτες υγείας
γ. Κοινωνικοί λειτουργοί
δ. Οδοντίατροι-Στοματολόγοι
ε. Γιατροί και νοσοκόμοι που ασχολούνται με τον οικογενειακό προγραμματισμό
στ. Ψυχοθεραπευτές
ζ. Θεραπευτές οικογένειας
η. Ψυχολόγοι
θ. Λογοθεραπευτές
ι. Εθελοντές.

Ωστόσο, όπως διαβάζουμε και στον οδηγό της WHO (World Health Organization/ Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας), "Συμβουλευτική για την HIV Λοίμωξη και Νόσο", υπάρχουν και άλλα άτομα που μπορούν εύκολα να ενθαρρυνθούν και να εκπαιδευτούν στην παροχή συμβουλευτικής υποστήριξης. " Δεν είναι αναγκαίο οι Σύμβουλοι να είναι τυπικές περιπτώσεις εργαζομένων στο χώρο της υγείας: εκπαιδευτικοί, εκπαιδευτές υγείας, θρησκευτικοί και κοινοτικοί ηγέτες, εργαζόμενοι σε ομάδες νεολαίας και μέλη ομάδων αυτοβοήθειας μπορούν επίσης να παρέχουν υπηρεσίες προληπτικής και υποστηρικτικής Συμβουλευτικής"(Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας, Εθνικό Κέντρο Αναφοράς AIDS, 1991).

Στους σταθμούς αιμοδοσίας:
Θεωρούμε υποχρεωτική την κατοχή βασικών δεξιοτήτων Συμβουλευτικής από το προσωπικό, ιδιαίτερα από τα άτομα που είναι επιφορτισμένα με την ανακοίνωση στους αιμοδότες του θετικού αποτελέσματος της εξέτασης αίματος.

Ο Ρόλος του Συμβούλου στην Περίπτωση της Συμβουλευτικής για τη Λοίμωξη και Νόσο HIV

Ο Σύμβουλος ως Λειτουργός Επικούρησης

Οι Σύμβουλοι, συχνά αναζητούν τεχνικές, οι οποίες να τους βοηθούν να αντιμετωπίζουν τους πελάτες τους με τρόπο αποτελεσματικό. Η χρήση συγκεκριμένων τεχνικών μπορεί να είναι αποτελεσματική αλλά η διαμόρφωση μιας σχέσης βοηθείας είναι πολύ περισσότερο σημαντική. Γι αυτόν ακριβώς το λόγο, οι στάσεις και οι αξίες του συμβούλου είναι κρίσιμες.

Οι δεξιότητες Συμβουλευτικής είναι δυνατόν να μαθευτούν και να χρησιμοποιηθούν αποτελεσματικά, μόνο από ανθρώπους οι οποίοι ενδιαφέρονται γενικώς για τους άλλους. Εάν ο Σύμβουλος δεν μπορεί να νιώσει συμπάθεια για τα συναισθήματα του συμβουλευόμενου και τις καταστάσεις που αυτός αντιμετωπίζει, τότε η Συμβουλευτική είναι καταδικασμένη να αποτύχει.

Μια σχέση βοηθείας μοιάζει από ορισμένες απόψεις με μια φιλία. Βέβαια διαφέρει ως προς διάφορα χαρακτηριστικά αλλά κυρίως ως προς την ύπαρξη κάποιου σκοπού.

Ένα πρόσωπο που βρίσκεται σε κατάσταση ανάγκης είναι υποχρεωμένο να ζητήσει βοήθεια και ο Σύμβουλος πρέπει να είναι σε θέση να προσφέρει αυτή τη βοήθεια. Ο Σύμβουλος χρησιμοποιεί αυτή τη σχέση προκειμένου να βοηθήσει τον πελάτη να επιλύσει το πρόβλημά του. Ταυτόχρονα ενημερώνει τον πελάτη για τις διάφορες διαθέσιμες επιλογές.

Τόσο η διαμόρφωση μιας σχέσεως βοηθείας, όσο και η αξιοποίηση των συμβουλευτικών δεξιοτήτων, απαιτούν τη δέσμευση από την πλευρά του συμβούλου. Η Συμβουλευτική που σχετίζεται με τη λοίμωξη HIV είναι ιδιαίτερα δύσκολη και εντατική. Ο Σύμβουλος είναι αναγκασμένος σε τακτική βάση να αντικρίζει το γεγονός της δικής του θνητότητας, να αντιμετωπίζει την απώλεια και να αποδέχεται συμπεριφορές τις οποίες συνήθιζε να αποδοκιμάζει. Εάν δεν δεσμευτεί ο Σύμβουλος, δεν θα καταφέρει να προσφέρει την απαιτούμενη υποστήριξη (WHO, 1994).

Οι Αξίες του Συμβούλου

Η Συμβουλευτική αποτελεί τόσο τέχνη, όσο και επιστήμη. Είναι "τέχνη", γιατί συνδυάζει την προσωπικότητα και τις δεξιότητες του συμβούλου και "επιστήμη", γιατί βασίζεται σε συγκεκριμένες αρχές. Οι αρχές που πρέπει να διέπουν την άσκηση της Συμβουλευτικής είναι αλληλένδετες με τις αξίες του Συμβούλου.

Ο Σύμβουλος πρέπει να διαθέτει τεχνικές γνώσεις και δεξιότητες αλλά επιπρόσθετα πρέπει να διαθέτει αυτογνωσία, αυτοπειθαρχία και αυτοσυγκράτηση. Επιπλέον, πρέπει να είναι σε θέση να αναγνωρίσει με ποιο τρόπο η προσωπική του κουλτούρα και οι παραδόσεις του μπορεί να επηρεάσουν την ικανότητά του να συζητά συγκεκριμένα θέματα ή να αποδέχεται συγκεκριμένες συμπεριφορές σε σχέση με τον πελάτη.
Οι Σύμβουλοι δεν είναι υποχρεωτικό να συμπαθούν όλους τους πελάτες τους. Πρέπει όμως να αντιλαμβάνονται το γεγονός ότι προσωπικά τους στοιχεία όπως συναισθήματα, στάσεις και προκαταλήψεις μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά τη συμβουλευτική σχέση. Εάν ο Σύμβουλος διαβλέπει την πιθανότητα μιας σοβαρής σύγκρουσης πρέπει να εξετάζει εάν υπάρχει δυνατότητα να παραπέμψει τον πελάτη σε άλλο Σύμβουλο.

Προκειμένου να εξετάσει τις προσωπικές του ανάγκες και κίνητρα ένας Σύμβουλος, θα πρέπει να αναρωτηθεί:
α. Τι αισθάνομαι για τους ανθρώπους που η συμπεριφορά τους τους βάζει σε κίνδυνο να μολυνθούν; Τι αισθάνομαι για τους ανθρώπους με λοίμωξη ή νόσο HIV; Φοβάμαι; Έχω κριτική διάθεση;
β. Υπάρχουν, μήπως, κάποια είδη ανθρώπων ή συμπεριφορών τα οποία να αποδοκιμάζω με τέτοια σφοδρότητα που να μου είναι αδύνατον να είμαι ένας μη-κριτικός Σύμβουλος;
γ. Μήπως προσπαθώ να επιβάλλω στους πελάτες μου τις προσωπικές μου αξίες;
δ. Μέχρι ποιο σημείο είμαι προετοιμασμένος να αφήσω τους πελάτες μου να κάνουν ό,τι αποφασίσουν και να αναλάβουν υπευθυνότητες για την προσωπική τους φροντίδα;

Προκειμένου να υποστηρίξουν συναισθηματικά τους πελάτες τους και να τους βοηθήσουν να τροποποιήσουν τη συμπεριφορά τους, οι Σύμβουλοι πρέπει να δίνουν μεγάλη προσοχή σε συγκεκριμένες αξίες και στάσεις από τις οποίες εξαρτώνται τόσο η εστίαση όσο και η κατεύθυνση της συμβουλευτικής προσέγγισης (WHO, 1994). Οι Σύμβουλοι οφείλουν να αντιμετωπίζουν τους ενδιαφερόμενους ως άτομα που έχουν προβλήματα και ταυτόχρονα να τους σέβονται χωρίς να κρίνουν και να κατακρίνουν την προηγούμενη συμπεριφορά τους. Είναι σημαντικό ο Σύμβουλος να προσέχει τον τρόπο που διατυπώνει ορισμένες έννοιες, ώστε να μην χρησιμοποιεί "ταμπέλες", οι οποίες δεν βοηθούν ούτε το άτομο, ούτε τη συμβουλευτική σχέση (Searight, 1998).

Πιθανά Λάθη του Συμβούλου

Οι αρχές που διέπουν τη Συμβουλευτική είναι εύκολο να μαθευτούν αλλά δύσκολο να εφαρμοστούν στην πράξη. Μερικά πιθανά λάθη είναι τα παρακάτω:
α. Να ελέγχει (αντί να ενθαρρύνει) την αυθόρμητη έκφραση των συναισθημάτων και των αναγκών του ενδιαφερόμενου.
β. Να ασκεί κριτική που εκφράζεται από δηλώσεις που δείχνουν ότι ο ενδιαφερόμενος δεν συμφωνεί με τα πρότυπα του συμβούλου.
γ. Να προβαίνει σε ηθικολογία και κήρυγμα, αντί να αποδέχεται τον ενδιαφερόμενο και τις αξίες του.
δ. Να είναι υπερβολικά συγκαταβατικός.
ε. Να υποδεικνύει στους άλλους το πώς πρέπει να συμπεριφέρονται και να προσπαθεί να καθοδηγήσει τις ζωές τους.
στ. Να χαρακτηρίζει τον ενδιαφερόμενο, αντί να προσπαθεί να ανακαλύψει τα κίνητρα, τους φόβους και τα άγχη του, αδικαιολόγητος εφησυχασμός.
ζ. Να προσπαθεί να μεταδώσει αισιοδοξία στον πελάτη χωρίς ρεαλιστικό υπόβαθρο.
η. Να μην αποδέχεται τα συναισθήματα του πελάτη και να λεει ότι πρέπει να αλλάζουν.
θ. Να συμβουλεύει τον πελάτη να υιοθετήσει κάποια συγκεκριμένη λύση σε κάποιο πρόβλημα αντί να φροντίζει να έχει ο πελάτης αρκετή πληροφόρηση και αρκετό χρόνο, ώστε να βρει μόνος του κάποια λύση.
ι. Να ανακρίνει, να χρησιμοποιεί ερωτήσεις που να κάνουν τον ενδιαφερόμενο να αισθάνεται κατηγορούμενος. Συνήθως τέτοιες είναι οι ερωτήσεις τύπου "γιατί".
ια. Να ενθαρρύνει την εξάρτηση, να αυξάνει την ανάγκη του ατόμου για την παρουσία και την καθοδήγησή του.
ιβ. Να καλοπιάνει τον πελάτη και να τον πείθει να αποδεχθεί νέες συμπεριφορές με κολακεία ή εξαπάτηση.