AIDS AWARENESS PICTURE GALLERY

Κέντρα Ελέγχου και Αναφοράς AIDS

Χρονολογικά Στοιχεία για την Εξέλιξης της Επιδημίας

Συμβουλευτική για Λοίμωξη και Νόσο HIV

 

Συμβουλευτική για Πρόληψη

Μορφές Πρόληψης

Πρόληψη της Μετάδοσης με Μολυσμένο Αίμα και Παράγωγα του Πλάσματος

Η επιβολή υποχρεωτικού ελέγχου των αιμοδοτών έχει περιορίσει τη μετάδοση του ιού με μετάγγιση αίματος ή παραγώγων του. Παρόμοιοι έλεγχοι έχουν επιβληθεί και για μεταμοσχεύσεις οργάνων ή ιστών καθώς και για τις τράπεζες σπέρματος (Παπαευαγγέλου, 1989).

Η διαδικασία της πρόληψης στο συγκεκριμένο τομέα περιλαμβάνει, σύμφωνα με το Δαρδαβέση (1999), τα ακόλουθα:
α. Προσεκτική επιλογή αιμοδοτών.
β. Αποκλεισμό από την αιμοδοσία ατόμων που θεωρείται ότι ανήκουν σε ομάδες υψηλού κινδύνου.
γ. Αποκλεισμό από την αιμοδοσία τουριστών και ναυτικών ή ατόμων προερχομένων από χώρες που παρουσιάζουν επιπολασμό της λοίμωξης HIV.
δ. Αυστηρή τήρηση των κανόνων αιμοδοσίας.
ε. Αυστηρό εργαστηριακό έλεγχο του μεταγγιζόμενου αίματος.

Στη χώρα μας, η αιμοδοσία αποτελεί τη μοναδική περίπτωση όπου πραγματοποιείται ατομική συμβουλευτική συνέντευξη υποχρεωτικά.

Πρόληψη της Περιγεννητικής Μετάδοσης

Στο πλαίσιο της περιγεννητικής μετάδοσης περιλαμβάνεται η ενημέρωση των εγκύων γυναικών σχετικά με τη λοίμωξη HIV οι οποίες παράλληλα προτρέπονται να κάνουν έλεγχο για τη λοίμωξη στην αρχή της εγκυμοσύνης. Στις περιπτώσεις οροθετικών εγκύων πρέπει να εφαρμόζεται αντιρετροϊκή θεραπεία ώστε να περιοριστούν οι πιθανότητες μετάδοσης του ιού στο έμβρυο. Μετά τον τοκετό συνιστάται η αποφυγή του θηλασμού. (Δαρδαβέσης, 1999). Η συμβουλευτική υποστήριξη θα πρέπει να είναι στη διάθεση των εγκύων γυναικών, όπως και κάθε άλλου ατόμου, είτε όταν απαιτείται ενημέρωση σχετικά με τη λοίμωξη HIV, είτε όταν αυτή ήδη έχει συντελεσθεί.

Πρόληψη με Προσυμπτωματικό Έλεγχο

Η προληπτική αυτή μέθοδος έχει ως στόχο τον εντοπισμό φορέων σε διάφορες κοινωνικές ομάδες (screening) ή σε μεμονωμένα άτομα (testing). Για να εφαρμοστεί μια τέτοια μέθοδος θα πρέπει προηγουμένως να εκπαιδευτεί ο πληθυσμός και να διαφωτιστεί προκειμένου να κατανοήσει την αναγκαιότητα αυτής της μεθόδου πρόληψης. Οι ομάδες πληθυσμού στις οποίες συνιστάται προσυμπτωματικό έλεγχος είναι αυτές που χαρακτηρίζονται υψηλού κινδύνου (ομοφυλόφιλοι και αμφιφυλόφιλοι άνδρες και οι σεξουαλικοί τους σύντροφοι, χρήστες ενδοφλέβιων ναρκωτικών και οι σεξουαλικοί τους σύντροφοι, σεξουαλικοί σύντροφοι φορέων HIV, ιερόδουλες, άτομα που υποβλήθηκαν σε μεταγγίσεις κατά την περίοδο 1979-1985, άτομα που προέρχονται από χώρες με έντονο πρόβλημα εξάπλωσης του ιού, άτομα με συμπτώματα που μοιάζουν με αυτά του AIDS) (Δαρδαβέσης, 1999). Και σε αυτή την περίπτωση ο ρόλος της Συμβουλευτικής θα πρέπει να είναι δυναμικός.

Πρόληψη Μετάδοσης στο Ιατρικό και Νοσηλευτικό Προσωπικό

Ο κίνδυνος μόλυνσης από τον HIV στο ιατρονοσηλευτικό προσωπικό, είναι ελάχιστος. Βασική προϋπόθεση βέβαια είναι η τήρηση των απαραίτητων υγειονομικών μέτρων. Κάποιες από τις προφυλάξεις που οφείλει να παίρνει το ιατρονοσηλευτικό προσωπικό είναι οι εξής:
α. Αποστείρωση εργαλείων.
β. Απολύμανση κάθε υλικού που ήρθε σε επαφή με αίμα ή βιολογικά υλικά.
γ. Χρησιμοποίηση ειδικών δοχείων στα οποία θα τοποθετούνται οι βελόνες, σύριγγες και τα υπόλοιπα υλικά που έχουν χρησιμοποιηθεί.
δ. Απολύμανση χεριών.
ε. Χρήση γαντιών, γυαλιών ή προσωπίδων όπου απαιτείται.
στ. Νοσηλεία ασθενών με νόσο HIV σε ειδικούς θαλάμους.
ζ. Προσπάθεια αποφυγής τραυματισμών.
η. Αναγραφή ειδικών οδηγιών στα φιαλίδια με δείγματα αίματος ή άλλων βιολογικών υγρών υλικών (Δαρδαβέσης, 1999).

Η συμβουλευτική υποστήριξη θα πρέπει να παρέχεται στους επαγγελματίες υγείας σε κάθε περίπτωση που κρίνεται αναγκαία. Πολλές φορές οι επαγγελματίες υγείας ανησυχούν σχετικά με την πιθανότητα μετάδοσης της λοίμωξης. Η συμβουλευτική παρέμβαση θα πρέπει να στοχεύει τόσο στην υποστήριξη και ενημέρωση μεμονωμένων ατόμων όσο και ομάδων ατόμων.

Πρόληψη Μετάδοσης στους Χρήστες Ενδοφλεβίων Ναρκωτικών

Η Συμβουλευτική θα πρέπει να είναι διαθέσιμη τόσο σε θεωρητικό επίπεδο (προκειμένου για το σχεδιασμό οποιουδήποτε προγράμματος παρέμβασης), όσο και σε επίπεδο πρακτικής παρέμβασης (προκειμένου για τη υλοποίηση οποιουδήποτε προγράμματος παρέμβασης). Τα προγράμματα πρόληψης της μετάδοσης του HIV στους χρήστες ενδοφλεβίων ναρκωτικών, στο έργο Friedman et al. (1989), διακρίνονται ως προς:
α. Τον προσανατολισμό τους στη διακοπή της χρήσης ή στη μείωση των κινδύνων για όσους εξακολουθούν τη χρήση.
β. Τη χρήση κάποιου από τα παρακάτω: αποτροπής, ανάπτυξης δεξιοτήτων, χαρακτηριστικών της ομάδας, κοινωνικής υποστήριξης, παροχής κινήτρων μείωσης κινδύνων.
γ. Την προσπάθεια αλλαγής: του περιβάλλοντος, της χρήσης, της υποκουλτούρας της χρήσης ή της υποκουλτούρας του ατόμου.
δ. Το διοικητικό και νομικό έλεγχο των προγραμμάτων που μπορεί να βρίσκεται είτε στα χέρια των ειδικών, είτε στα χέρια των ίδιων των χρηστών.

Μερικά από τα μέτρα πρόληψης που αφορούν στη χρήση ενδοφλέβιων ναρκωτικών είναι:

Εφαρμογή προγραμμάτων όπου θα παρέχονται δωρεάν σύριγγες.
Η προμήθεια συριγγών και βελόνων θεωρείται το σπουδαιότερο μέτρο για τη μείωση της διασποράς του HIV μεταξύ των τοξικομανών. Σήμερα, σε πολλές χώρες, μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης πωλούνται ελεύθερα οι σύριγγες και οι βελόνες στα φαρμακεία. Υπάρχουν όμως και ειδικές κλινικές από τις οποίες μπορούν να τις προμηθευτούν οι χρήστες ενδοφλέβιων ναρκωτικών. Επιπλέον, εφαρμόζονται ειδικά προγράμματα όπου η δωρεάν διανομή συριγγών γίνεται από ειδικά κέντρα, αφού όμως επιστραφούν σύριγγες που έχουν ήδη επιστραφεί. Με αυτό τον τρόπο, οι χρήστες έρχονται σε επαφή με τα σχετικά κέντρα και πληροφορούνται για τις υπηρεσίες τους καθώς και για τα μέσα που θα μπορούσαν να τους βοηθήσουν προκειμένου να αποτοξινωθούν. Παράλληλα, ενημερώνονται για τους τρόπους πρόληψης του AIDS (Παπαευαγγέλου κ.α., 1995).

Επέκταση των προγραμμάτων αποτοξίνωσης και ένταξη των χρηστών σε προγράμματα μεθαδόνης.
Σε όλες τις χώρες -μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης- χορηγείται η μεθαδόνη υπό συγκεκριμένες και αυστηρά καθορισμένες προϋποθέσεις. Η χρήση της μεθαδόνης αφορά στην προσωρινή αντιμετώπιση των στερητικών συμπτωμάτων της ηρωίνης. Το θέμα της επέκτασης των προγραμμάτων μεθαδόνης έγινε επίκαιρο με την εμφάνιση του AIDS, αφού η χορήγησή της γίνεται από το στόμα. Πάντως, σε αρκετές χώρες η χρήση της είναι αρκετά διαδεδομένη αφού η χορήγησή της απαιτεί μόνο ειδική ιατρική συνταγή (Παπαευαγγέλου κ.α., 1995).

Προμήθεια προφυλακτικών.
Οι χρήστες ενδοφλέβιων ναρκωτικών αποτελούν τη βασική αιτία διασποράς του HIV στον ετερόφυλο πληθυσμό, αφού μεταδίδουν τον ιό όχι μόνο αιματογενώς αλλά και με τη σεξουαλική οδό. Γι' αυτό πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες για την εφαρμογή μεθόδων ασφαλούς σεξ. Ένας τρόπος για να διευκολυνθεί αυτό είναι με την προμήθεια προφυλακτικών η οποία πρέπει να είναι ελεύθερη και εύκολη. Η προμήθεια των προφυλακτικών πρέπει να γίνεται από τα φαρμακεία και από άλλες πηγές καθώς και από αυτόματους πωλητές. Η διασπορά του AIDS μπορεί να περιοριστεί και με την προμήθεια προφυλακτικών και συριγγών μέσα στις φυλακές όμως μόνο σε μερικές χώρες εφαρμόζονται τέτοια προγράμματα (Παπαευαγγέλου κ.α., 1995).

Οργάνωση δικτύου θεραπευτικών κοινοτήτων.
Η δημιουργία δικτύου θεραπευτικών κοινοτήτων θεωρείται αναγκαιότητα. Στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν ιδρυθεί πολλές θεραπευτικές κοινότητες με πρωτοβουλία που ανήκει σε εθελοντικές κυρίως οργανώσεις. Στην Ελλάδα, έχουν ιδρυθεί θεραπευτικές κοινότητες για πολλές ομάδες χρηστών ενδοφλέβιων ναρκωτικών και σε διάφορες περιοχές της χώρας (Παπαευαγγέλου κ.α., 1995).

Προσπάθειες για την κοινωνική επανένταξη των χρηστών.
Μ' αυτό τον τρόπο, μειώνονται οι πιθανότητες διασποράς του ιού αφού το άτομο επανεντάσσεται κοινωνικά και διακόπτει ή τουλάχιστον προσπαθεί να διακόψει τη χρήση ενδοφλέβιων ναρκωτικών.

Πρόληψη σε Περιπτώσεις Κρούσματος

Όταν σε κάποιο άτομο ανιχνεύονται αντισώματα του HIV πρέπει, σύμφωνα με το Δαρδαβέση (1999), να γίνουν οι εξής ενέργειες:
α. Πρέπει να δηλωθεί στην αρμόδια υγειονομική υπηρεσία.
β. Πρέπει να ληφθούν μέτρα ώστε να προληφθούν διάφορα μεταδιδόμενα νοσήματα (τα οποία μεταδίδονται με το αίμα).
γ. Πρέπει να γίνεται απολύμανση σε μολυσμένα από αίμα ή άλλα σωματικά υγρά αντικείμενα.
δ. Ο ασθενής καθώς και οι ερωτικοί του σύντροφοι πρέπει να ενημερωθούν ώστε να αποκλεισθούν από αιμοδότες, δωρητές ιστών, οργάνων, σπέρματος κλπ.
ε. Οι ασθενείς είναι απαραίτητο να υποβληθούν σε αντιρετροϊκή αγωγή.

Είναι, πιστεύουμε, αυτονόητο ότι η ενημέρωση τόσο του ασθενούς, όσο και των συντρόφων του θα πρέπει να γίνεται από προσωπικό εξειδικευμένο στη Συμβουλευτική.

Προφυλάξεις Ατόμων που Πάσχουν από Λοίμωξη ή/ και Νόσο HIV

Τα άτομα που πάσχουν από λοίμωξη ή/ και νόσο HIV πρέπει να έρχονται σε επαφή με κάποιο λειτουργό εξειδικευμένο στη Συμβουλευτική που σχετίζεται με το συγκεκριμένο πρόβλημα. Ο λειτουργός αυτός έχει καθήκον να φροντίσει, μεταξύ άλλων, για την ενημέρωση των ενδιαφερομένων σχετικά με τους τρόπους με τους οποίους μπορούν να προφυλάξουν τον εαυτό τους και τους άλλους.

Για το σκοπό αυτό, οι ενδιαφερόμενοι θα πρέπει να τηρούν τις ακόλουθες αρχές προφύλαξης (Δαρδαβέσης, 1999):
α. Τήρηση των κανόνων υγιεινής.
β. Προφύλαξη από διάφορες ασθένειες και λοιμώξεις.
γ. Αποφυγή κόπωσης.
δ. Καλή διατροφή και ειδική δίαιτα όταν αυτό απαιτείται.
ε. Χρησιμοποίηση βελόνων και συριγγών μιας χρήσης καθώς και αποκλειστική χρησιμοποίηση των ατομικών ειδών υγιεινής.
στ. Επιλογή σταθερού ερωτικού συντρόφου και αποφυγή συχνής εναλλαγής ερωτικών συντρόφων.
ζ. Χρήση προφυλακτικών στις σεξουαλικές επαφές και λήψη μέτρων προκειμένου να αποφευχθεί η εγκυμοσύνη.
η. Αποφυγή του μητρικού θηλασμού.
θ. Ενημέρωση ερωτικών συντρόφων ή ατόμων με τα οποία έκαναν κοινή χρήση ναρκωτικών.
ι. Απολύμανση επιφανειών που έχουν έρθει σε επαφή με αίμα ή άλλα υγρά το σώματός τους.

Πρόληψη της Σεξουαλικής Μετάδοσης

Ο κίνδυνος μετάδοσης του ιού με τη σεξουαλική επαφή αφορά στο σύνολο των ατόμων κυρίως από την εφηβική ηλικία και μετά. Επειδή όμως οι σεξουαλικές σχέσεις αποτελούν μια φυσιολογική δραστηριότητα, θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο να εποπτευτούν. Στην περίπτωση όμως του AIDS, μόνο η εκπαίδευση του πληθυσμού στην εφαρμογή κανόνων ορθής σεξουαλικής συμπεριφοράς μπορεί να συμβάλλει στην αντιμετώπιση του προβλήματος. Επιπλέον, θα πρέπει να γίνεται χρήση προφυλακτικών σε συνδυασμό με σπερματοκτόνα καθώς και προσεκτική επιλογή ερωτικών συντρόφων και αποφυγή επικίνδυνων σεξουαλικών συμπεριφορών και πρακτικών (Δαρδαβέσης, 1999). Η Συμβουλευτική μπορεί να συνδράμει στην προσπάθεια της πρόληψης της σεξουαλικής μετάδοσης του HIV, σε ατομικό και σε ομαδικό επίπεδο αλλά και σε επίπεδο μαζικής παρέμβασης.

Προφυλακτικά και Σπερματοκτόνα

Στο πλαίσιο της πρόληψης της λοίμωξης HIV και της μετάδοσής της ο Σύμβουλος θα πρέπει να είναι σε θέση να ευαισθητοποιήσει τα ενδιαφερόμενα άτομα στη χρήση προφυλακτικών και σπερματοκτόνων. Οι βασικές αρχές και το θεωρητικό υπόβαθρο της Συμβουλευτικής θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά το σχεδιασμό προγραμμάτων που αφορούν στην ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του γενικού πληθυσμού Η συστηματική χρήση προφυλακτικού, σε συνδυασμό με τη χρήση κάποιου σπερματοκτόνου, αποτελεί τον καλύτερο ίσως και πιο αποτελεσματικό τρόπο πρόληψης. Ακόμη όμως και τα ελαστικά προφυλακτικά δεν προσφέρουν πλήρη προστασία στην πρόληψη της μετάδοσης του HIV (Όπως δεν εξασφαλίζουν απόλυτα την αντισύλληψη). Αυτό οφείλεται, κατά ένα μέρος τουλάχιστον, στον κίνδυνο να σπάσει το προφυλακτικό. Η ορθή χρήση των προφυλακτικών συμβάλλει στην αποτελεσματικότητά τους.

Για να είναι αποτελεσματικά στην πρόληψη της μετάδοσης του HIV, τα προφυλακτικά πρέπει να τοποθετούνται πριν και να χρησιμοποιούνται σε όλη τη διάρκεια της διεισδυτικής σεξουαλικής επαφής. Τα προφυλακτικά δεν πρέπει να ξαναχρησιμοποιούνται. Η προώθηση και η προσφορά των προφυλακτικών θεωρείται ειδικό μέτρο ελέγχου της νόσου. Παράλληλα, σπερματοκτόνα (που περιέχουν nonoxynol-g, menfegol ή benzalkonium chloride) φαίνεται ότι in vitro αδρανοποιούν τον ιό. Μερικά προφυλακτικά περιέχουν σπερματοκτόνες ουσίες ενώ η χρήση προφυλακτικού σε συνδυασμό με σπερματοκτόνο θεωρείται από τους πιο αποτελεσματικούς τρόπους πρόληψης καθώς τα σπερματοκτόνα μόνα τους δεν αρκούν για να προλάβουν τη σεξουαλική μετάδοση του HIV (ΠΟΥ, 1991β).